ΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ ΣΕ ΕΝΑ ΝΕΟ ΡΟΛΟ

Τα Μουσεία σε νέο ρόλο

Τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί μια μεγάλη συζήτηση γύρω από τα Μουσεία, για τον ρόλο  που καλούνται να διαδραματίσουν ‘σε έναν κόσμο που αλλάζει’ ταχύτατα, έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από τις ισχυρές νέες δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης, της μετανάστευσης και της μείξης των πληθυσμών, όπως επισημαίνει ο Zygmunt Bauman στο τελευταίο του βιβλίο ‘Culture in a Liquid Modern World΄.  Η φυσιογνωμία, που διαμορφώνουν πλέον τα Μουσεία καθορίζεται και από τον τρόπο, αλλά και τον βαθμό με τον οποίο  ανταποκρίνονται  στις απαιτήσεις του σύγχρονου κοινού, ενός κοινού, που περισσότερο από ποτέ είναι εξοικειωμένο με τις νέες τεχνολογίες, αλλά και με την κατανάλωση αγαθών τα οποία αποσπούν την προσοχή του για εφήμερο χρονικό διάστημα, που συχνά , ‘δεν διαρκεί περισσότερο από όσο ένα απλό ανοιγοκλείσιμο του ματιού’.

Οι μετασχηματισμοί της κοινωνίας, και το τελευταίο διάστημα η οικονομική κρίση, έχουν αναπροσανατολίσει τους στόχους των Μουσείων, τα οποία πλέον λειτουργούν όχι σε ένα, αλλά σε περισσότερα επίπεδα ανταποκρινόμενα στις σύγχρονες απαιτήσεις. Εκτός από τον βασικό τους ρόλο, που είναι να συλλέγουν, να συντηρούν, να μελετούν και να εκθέτουν τα τεκμήρια του ανθρώπινου πολιτισμού, τα μουσεία αποσκοπούν στο να μορφώσουν τον επισκέπτη διατηρώντας ζωντανή τη συλλογική μνήμη και προσφέροντάς του τη δυνατότητα να γίνει κοινωνός των έργων που εκτίθενται, να αντλήσει ικανοποίηση, να αναπτύξει εντυπώσεις, να ζήσει εμπειρίες και να ευαισθητοποιηθεί για την αξία των τεκμηρίων του παρελθόντος, αλλά και των επιστημονικών εξελίξεων και της σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας.

Ανταποκρινόμενα σε αυτές τις νέες τάσεις τα μουσεία προσπαθούν να διοργανώνουν κατά τέτοιο τρόπο τις εκθέσεις τους (μόνιμες και περιοδικές), ώστε να προσελκύσουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερο κοινό και από διαφορετικές ηλικίες. Η έμφαση δίνεται πλέον στον επισκέπτη, στις ανάγκες του σε σχέση με το τι επιδιώκει να αντλήσει από τα εκθέματα και στον βαθμό, που θα εξασφαλιστεί η συμμετοχή του στα προγράμματα και τις εκδηλώσεις. Οι επισκέπτες σήμερα απαιτούν να έχουν υποστήριξη, ώστε να εξοικειώνονται με τα εκθέματα με τρόπο εύληπτο, κατανοητό και ευχάριστο και να αντλούν τα κατάλληλα μηνύματα, που θα τους βοηθήσουν να εκτιμήσουν   τον ιδιαίτερο χαρακτήρα ενός εκάστου των εκθεμάτων και τις αξίες που εκφράζουν. Ο τρόπος, που παρέχονται οι εξηγήσεις σε μια έκθεση, σε μια μουσειακή συλλογή, με τους υπομνηματισμούς και τις λεζάντες, τους φωτισμούς, τα χρώματα, τις απεικονίσεις, τις αναπαραστάσεις, την οργάνωση του χώρου κλπ, ο τρόπος, δηλαδή, με τον οποίο αφηγούνται μιαν ιστορία, είναι καθοριστικοί παράγοντες για την ικανοποίηση του κοινού. Σήμερα μια μόνιμη ή προσωρινή έκθεση σε ένα μουσείο δεν είναι έργο ενός ατόμου, αλλά ομάδας, και μάλιστα ομάδας, που διαθέτει γνώσεις και εξειδίκευση, ενώ παράλληλα καταβάλλεται προσπάθεια μέσω των εκπαιδευτικών και άλλων προγραμμάτων να προσεγγισθεί και το κοινό ηλικιακά, ώστε να μπορέσει να αποκομίσει ικανοποίηση από την επαφή με ένα έργο τέχνης, με ένα αντικείμενο του παρελθόντος ή με μια σύγχρονη δημιουργία ή με ένα επιστημονικό και τεχνολογικό επίτευγμα. Αυτό συχνά επιτυγχάνεται με τη βοήθεια των ‘εξηγητών’, των μουσειοπαιδαγωγών ή και των εμψυχωτών, που δραστηριοποιούνται σε πολλά μουσεία συνεισφέροντας στην ανταπόκριση του σύγχρονου ρόλου του μουσείου προς την κοινωνία.  Η διεπιστημονική προσέγγιση σήμερα είναι περισσότερο από ποτέ αναγκαία. Μουσεία, δημόσια και ιδιωτικά, πάσης φύσεως συλλογές (ιστορικές, λαογραφικές, εθνογραφικές, αρχαιολογικές κλπ), πινακοθήκες, κλπ συγκροτούν στην ουσία «πολιτιστικά κέντρα», που διατηρούν και αναδεικνύουν την πολιτιστική μνήμη και τις αξίες των ανθρώπων. Ο ρόλος τους είναι συγχρόνως ενημερωτικός, και παιδευτικός, αφού μεταδίδουν και προωθούν νέα γνώση, αλλά και ψυχαγωγικός. Συγχρόνως η οργάνωση και παρουσίαση των εκθεμάτων αποσκοπεί στο να εκφράσει απόψεις και ιδεολογικές θέσεις, που επικουρούνται από τη διαμόρφωση του χώρου, την αρχιτεκτονική του, την τεχνολογική και μηχανολογική μελέτη κλπ. Γι αυτό και η διαχείριση των Μουσείων, ενώ αρθρώνεται με βάση και γύρω από το οποιοδήποτε πολιτιστικό αγαθό, συναρτάται και με άλλες έννοιες οικονομικού και εμπορευματικού χαρακτήρα (πρβλ. πωλητήρια μουσείων ),  που τα μουσεία έχουν ανάγκη ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης, όπως αυτή που βιώνουμε, οπότε υπάρχει έλλειψη οικονομικών πόρων. Ως εκ τούτου η αξιοποίηση και προβολή τους απαιτεί εξειδίκευση και δεξιότητες από τα άτομα, που εμπλέκονται στη διαχείρισή τους, τα οποία πρέπει να συμμετέχουν σε προγράμματα Δια Βίου Μάθησης και μάλιστα σε διακρατικό επίπεδο για να ενημερώνονται ως προς τις εξελίξεις και να αντλούν ιδέες για να βοηθήσουν τα μουσεία να επιδείξουν ‘ενέργεια’, να αναπτύξουν δημιουργική έκφραση, βιώσιμες υπηρεσίες και δράσεις, που με τη σειρά τους θα εμπνεύσουν τους επισκέπτες, ανεξαρτήτως ηλικίας, ώστε ενεργά να συμμετέχουν, γεγονός που θα εξασφαλίσει και την επιθυμητή για τα μουσεία επισκεψιμότητα, αλλά  και τη διεύρυνση του κοινού τους.